Ćwiczenie #36
Cechy tożsamości
Autorzy: Dr hab. Małgorzata Szkup
20–30 minutes
Opis
Studenci zgłębiają pojęcie tożsamości, klasyfikując 16 kart cech do dwóch kategorii: cech pierwotnych, które są wrodzone i ogólnie niezmienne, oraz cech wtórnych, które są nabyte i mogą zmieniać się w czasie.
Przewodnik metodyczny
Cele
Zrozumienie, że tożsamość składa się z cech pierwotnych (niezmiennych) i wtórnych (zmiennych).
Pogłębienie refleksji na temat tego, które cechy mogą prowadzić do nierównego traktowania w różnych kontekstach.
Rozwinięcie umiejętności rozumowania i wspólnego podejmowania decyzji.
Podniesienie świadomości mechanizmów społecznych związanych z tożsamością, w tym kategorii chronionych prawnie.
Zachęcenie do krytycznej analizy stereotypów i uprzedzeń.
Budowanie kompetencji w pracy zespołowej i prowadzeniu dialogu międzykulturowego.
Pogłębienie refleksji na temat tego, które cechy mogą prowadzić do nierównego traktowania w różnych kontekstach.
Rozwinięcie umiejętności rozumowania i wspólnego podejmowania decyzji.
Podniesienie świadomości mechanizmów społecznych związanych z tożsamością, w tym kategorii chronionych prawnie.
Zachęcenie do krytycznej analizy stereotypów i uprzedzeń.
Budowanie kompetencji w pracy zespołowej i prowadzeniu dialogu międzykulturowego.
Oczekiwane rezultaty
Po wykonaniu ćwiczenia studenci potrafią: rozróżniać pierwotne i wtórne cechy tożsamości; rozumieć, dlaczego niektóre cechy są prawnie chronione; identyfikować, które cechy mogą prowadzić do dyskryminacji w różnych kontekstach; uzasadniać swoje wybory w sposób merytoryczny i obiektywny; wykazywać większą świadomość wielowymiarowości tożsamości człowieka.
Przebieg ćwiczenia
Etap 1 (2–3 minuty): Zaprezentowanie celu ćwiczenia i wyświetlenie dwóch kategorii tożsamości.
Etap 2 (10–15 minut): Dla każdej z 16 kart cech studenci omawiają jej charakter, proponują umiejscowienie i przeciągają ją do „Cechy pierwotne (wrodzone/niezmienne)” lub „Cechy wtórne (nabyte/zmienne)”. Jeśli cecha jest pośrednia lub grupa nie może osiągnąć konsensusu, jest traktowana jako przypadek graniczny i omawiana.
Etap 3 (5–10 minut): Dyskusja — które cechy było najtrudniej sklasyfikować i dlaczego? Jak poszczególne cechy mogą wpływać na równe lub nierówne traktowanie? Jak ta wiedza pomaga w kontaktach z pacjentami?
Etap 4 (5–7 minut): Podsumowanie trenera — wyjaśnienie znaczenia pierwotnych i wtórnych cech tożsamości oraz ich implikacji prawnych.
Etap 2 (10–15 minut): Dla każdej z 16 kart cech studenci omawiają jej charakter, proponują umiejscowienie i przeciągają ją do „Cechy pierwotne (wrodzone/niezmienne)” lub „Cechy wtórne (nabyte/zmienne)”. Jeśli cecha jest pośrednia lub grupa nie może osiągnąć konsensusu, jest traktowana jako przypadek graniczny i omawiana.
Etap 3 (5–10 minut): Dyskusja — które cechy było najtrudniej sklasyfikować i dlaczego? Jak poszczególne cechy mogą wpływać na równe lub nierówne traktowanie? Jak ta wiedza pomaga w kontaktach z pacjentami?
Etap 4 (5–7 minut): Podsumowanie trenera — wyjaśnienie znaczenia pierwotnych i wtórnych cech tożsamości oraz ich implikacji prawnych.
Sposób realizacji
Cała grupa, pojedyncza przestrzeń robocza (dyskusja prowadzona przez facylitatora). Studenci widzą trzy koncentryczne kręgi. Facylitator odkrywa kafelki z nazwami cech jeden po drugim, grupa wspólnie dyskutuje, gdzie umieścić każdą cechę, a facylitator przeciąga kafelki do wewnętrznego kręgu, zewnętrznego kręgu lub na granicę (dla cech trudnych lub hybrydowych). Na końcu cała mapa tożsamości jest omawiana grupowo.
Rola nauczyciela
Moderator — zapewnia równy udział wszystkich uczestników. Interpretator treści — wyjaśnia różnicę między cechami pierwotnymi a wtórnymi. Facylitator — wspiera proces dyskusji i wyjaśnia argumenty studentów. Strażnik bezpieczeństwa — dba o wrażliwy, niedyskryminujący język. Łącznik z praktyką — wyjaśnia implikacje dla pracy z pacjentami i zespołami medycznymi.
Podstawa teoretyczna
Ćwiczenie odnosi się do kluczowych pojęć związanych z tożsamością, różnorodnością i przeciwdziałaniem dyskryminacji. Pierwotne cechy tożsamości (status przypisany) to wrodzone, stabilne i niezmienne cechy, często prawnie chronione. Wtórne cechy tożsamości (status osiągnięty) to cechy nabyte, zmienne, kształtowane przez doświadczenia życiowe. Tożsamość indywidualna wynika z interakcji między cechami pierwotnymi a wtórnymi, tworząc unikalną strukturę tożsamościową. Z perspektywy modelu EMPOWER: E – Efektywność: studenci uczą się narzędzia do analizy aspektów tożsamości w interakcjach z pacjentami; M – Wielokulturowość: ćwiczenie pomaga zrozumieć, jak różnorodne cechy wpływają na relacje społeczne; P – Profesjonalizm: podnosi świadomość w zakresie równego traktowania; W – Dobrostan: praca w bezpiecznym środowisku pozwala podejmować trudne tematy.
Zastosowanie praktyczne
Ćwiczenie umożliwia studentom analizę złożoności tożsamości pacjentów i współpracowników, przewidywanie, jak różne cechy mogą wpływać na relacje kliniczne i decyzje medyczne, lepsze zrozumienie podstaw prawnych i etycznych związanych z dyskryminacją, rozpoznawanie sytuacji, w których określone cechy mogą prowadzić do nierównego traktowania, oraz prowadzenie dialogu z uzasadnieniem swoich wyborów.
Transfer wiedzy
Studenci uczą się priorytetyzować i analizować cechy tożsamości pod kątem ich stabilności i wpływu na percepcję społeczną. Nabytą wiedzę stosują w sytuacjach zawodowych (interakcje z pacjentami, praca zespołowa), rozwijają umiejętności argumentacji i wspólnego podejmowania decyzji, rozumieją, że różne kultury mogą klasyfikować te same cechy odmiennie, oraz przekładają analizę na działanie — świadomie unikając uprzedzeń w praktyce klinicznej.
Utrwalenie i refleksja
Facylitator zachęca do refleksji nad tym, dlaczego niektóre cechy były trudne do sklasyfikowania, które cechy wywołały najwięcej dyskusji, osobistymi reakcjami na omawianie cech chronionych i niechronionych oraz sposobami zastosowania tych wniosków w praktyce zawodowej. Pytania refleksyjne: 'Dlaczego niektóre cechy wywołują kontrowersje w społeczeństwie?' 'Jak ta wiedza pomaga mi w pracy z osobą o innej tożsamości?'
Wymagane zasoby
Urządzenia elektroniczne, takie jak tablety, smartfony lub laptopy, umożliwiające dostęp do Platformy MultiCultiMed. Połączenie internetowe w celu uzyskania dostępu do ćwiczenia na platformie.
Ocena / Ewaluacja
Indywidualna refleksja pisemna. Analiza wniosków z rozmieszczenia cech. Ocena umiejętności argumentacji. Obserwacja stylu komunikacji w grupie.
Praktyczne wskazówki
Zachowuj neutralny i wspierający ton — temat może wywoływać silne emocje. Reaguj na wypowiedzi stereotypowe, przekształcając je w pytania refleksyjne. Pozwól na dyskusję o granicznych klasyfikacjach — to odzwierciedla rzeczywistość społeczną. Upewnij się, że kafelki są widoczne i wyraźnie opisane w przestrzeni roboczej.
Tematy do dyskusji
Które cechy najczęściej stanowią podstawę dyskryminacji? Jak zmienia się znaczenie poszczególnych cech w różnych kulturach? Jak cechy pierwotne i wtórne łączą się, tworząc unikalną tożsamość jednostki?
Dodatkowe zasoby
Stets, Jan & Burke, Peter. (2000). Identity Theory and Social Identity Theory. Social Psychology Quarterly. 63. 224. https://www.simplypsychology.org/social-identity-theory.html — https://www.simplypsychology.org/ascribed-status.html — Mazur, B. (2010). Cultural diversity in organisational theory and practice. Journal of Intercultural Management. 2. 5–15.
Dodatkowe uwagi
Zadbaj o to, by dyskusja była prowadzona delikatnie, empatycznie i w oparciu o fakty oraz aktualną wiedzę naukową. Uświadom studentom, że różni ludzie mogą interpretować te same cechy odmiennie. Zachęcaj do refleksji nad własnymi założeniami i uprzedzeniami.