Ćwiczenie #35
Kontrakt
Autorzy: Dr Małgorzata Szkup
15–25 minutes
Opis
Wspólnie stwórz kontrakt grupowy określający zasady współpracy podczas zajęć poświęconych wielokulturowości i przeciwdziałaniu dyskryminacji. Kontrakt ma zapewnić, że każdy uczestnik czuje się bezpiecznie, jest szanowany, może swobodnie wyrażać swoje opinie i konstruktywnie uczestniczyć w dyskusjach na wrażliwe tematy.
Przewodnik metodyczny
Cele
Budowanie bezpiecznego, inkluzywnego i pełnego szacunku środowiska edukacyjnego. Wspólne opracowywanie zasad regulujących komunikację i współpracę podczas zajęć. Wzmacnianie poczucia odpowiedzialności studentów za przebieg i atmosferę zajęć. Promowanie postawy szacunku, otwartości, empatii i dialogu w środowisku wielokulturowym. Ustanowienie ram umożliwiających konstruktywną i niedyskryminującą dyskusję na tematy wrażliwe lub konfliktowe. Zwiększanie świadomości zróżnicowanych potrzeb uczestników i ich wpływu na przebieg zajęć.
Oczekiwane rezultaty
Po ukończeniu ćwiczenia student: rozumie znaczenie bezpiecznej przestrzeni w dyskusjach o wielokulturowości; potrafi współtworzyć zasady regulujące komunikację i współpracę; czuje się współodpowiedzialny za jakość interakcji w grupie; zna i akceptuje ustalony kontrakt; potrafi stosować podobne narzędzia w innych rzeczywistych kontekstach zawodowych.
Przebieg ćwiczenia
Przygotowanie (3 minuty): Wyjaśnij cel ćwiczenia — stworzenie wspólnego kontraktu zapewniającego bezpieczeństwo i szacunek. Podkreśl, że kontrakt będzie obowiązywał przez cały kurs, i zapowiedz możliwość elektronicznego podpisania dokumentu. Etap 1 — Burza mózgów (ok. 7 min): każdy student zastanawia się, czego potrzebuje, aby czuć się bezpiecznie, być szanowanym i wysłuchanym, a następnie publikuje proponowane zasady na wspólnej ścianie refleksji. Etap 2 — Dopracowanie kontraktu (ok. 7 min): po zapoznaniu się z propozycjami koleżanek i kolegów każdy student spisuje dopracowaną wersję kontraktu, którą jest w stanie zaakceptować. Etap 3 — Podpisanie kontraktu (ok. 3 min): studenci składają elektroniczny podpis jako wyraz akceptacji. Refleksja końcowa (5 minut): „W jaki sposób mogę przyczynić się do przestrzegania zasad ustalonych w kontrakcie?”
Sposób realizacji
Trzy kolejne etapy z indywidualnym tempem pracy: Etap 1 Burza mózgów — indywidualne propozycje udostępniane innym na ścianie refleksji. Etap 2 Dopracowanie — każdy student opracowuje brzmienie uzgodnionego kontraktu. Etap 3 Podpisanie — każdy student składa podpis elektroniczny jako akt akceptacji.
Rola nauczyciela
Moderator — prowadzi proces tworzenia kontraktu, zapewniając równy udział wszystkich. Facylitator — zachęca uczestników do zgłaszania pomysłów i kontroluje sposób ich wyrażania. Strażnik bezpieczeństwa — dba o język, atmosferę, przejrzystość i szacunek. Neutralny obserwator — nie narzuca własnych zasad, lecz pomaga grupie osiągnąć wspólne porozumienie.
Podstawa teoretyczna
Cwiczenie opiera się na zasadach modelu EMPOWER, który kładzie nacisk na: E – Efektywność: jasne zasady zwiększają skuteczność pracy grupowej i umożliwiają uczestnikom swobodne angażowanie się w proces uczenia się. M – Wielokulturowość: kontrakt zapobiega stereotypizacji i tworzy przestrzeń do otwartego wyrażania różnorodnych perspektyw. P – Profesjonalizm: ćwiczenie promuje etyczną komunikację, wzajemny szacunek i odpowiedzialność. W – Dobrostan: tworzenie bezpiecznej atmosfery redukuje stres i pozwala uczestnikom na pełne zaangażowanie. ER – Zasoby edukacyjne: kontrakt jako narzędzie pełni funkcję trwałego zasobu regulującego proces edukacyjny. Cwiczenie jest osadzone w zasadach edukacji antydyskryminacyjnej, psychologii komunikacji, dynamiki grupowej oraz współczesnych podejść do tworzenia bezpiecznych przestrzeni dialogu.
Zastosowanie praktyczne
Stworzony kontrakt staje się praktycznym narzędziem pracy na kolejnych zajęciach: pomaga prowadzić dialog w sposób inkluzywny i pozbawiony oceniania, zapobiega dominacji i wykluczaniu niektórych uczestników, wspiera rozmowy na temat wielokulturowości, uprzedzeń, nierówności społecznych i dyskryminacji, wzmacnia odpowiedzialność studentów za klimat komunikacyjny oraz rozwija umiejętności przydatne w pracy zespołowej i interakcjach zawodowych (np. lekarz–pacjent, pielęgniarka–rodzina pacjenta, współpraca interdyscyplinarna).
Transfer wiedzy
Studenci nabywają umiejętność: tworzenia zasad współpracy w zróżnicowanych zespołach, rozpoznawania własnych potrzeb i granic, przenoszenia ustalonych norm do innych kontekstów — klinicznych, zawodowych i społecznych, stosowania kontraktowania komunikacyjnego w sytuacjach konfliktowych, adaptowania narzędzi budowania bezpiecznej przestrzeni w pracy z pacjentami i grupami osób z różnych środowisk kulturowych. Proces transformacji zachodzi poprzez uświadomienie sobie wartości wspólnych norm, wybór i uzasadnienie zasad oraz internalizację kontraktu jako zbiorowego zobowiązania.
Utrwalenie i refleksja
Studenci są zachęcani do refleksji nad tym, które zasady są dla nich kluczowe, by czuć się bezpiecznie, do analizy własnych reakcji na różne sugestie zgłaszane przez innych, do rozważenia, jak kontrakt wpływa na ich gotowość do otwartego dialogu oraz do dalszego obserwowania, czy uzgodnione zasady rzeczywiście sprawdzają się w praktyce. Możliwe pytania refleksyjne: 'Który element kontraktu jest dla mnie najważniejszy i dlaczego?' 'Które zasady pomagają mi angażować się w trudne rozmowy?' 'Jak mogę przyczynić się do przestrzegania kontraktu jako członek grupy?'
Wymagane zasoby
Urządzenia elektroniczne, takie jak tablety, smartfony lub laptopy, umożliwiające dostęp do Platformy MultiCultiMed. Połączenie internetowe w celu uzyskania dostępu do ćwiczenia na platformie. Urządzenie obsługujące rysowanie podpisu (ekran dotykowy, gładzik lub mysz).
Ocena / Ewaluacja
Refleksja indywidualna. Obserwacja wkładu studentów w proces tworzenia zasad na ścianie z Etapu 1. Ocena stopnia stosowania kontraktu podczas kolejnych ćwiczeń.
Praktyczne wskazówki
Stosuj neutralny i inkluzywny język. Nie narzucaj zasad — pozwól studentom je wypracować. Zachęcaj do formułowania zasad pozytywnie (np. 'mów o sobie' zamiast 'nie osądzaj innych'). Upewnij się, że każdy ma możliwość zgłoszenia propozycji. Po Etapie 1 zaproś grupę do omówienia, które propozycje się powtarzają, zanim każdy student opracuje swój kontrakt w Etapie 2.
Tematy do dyskusji
Które zasady są uniwersalne, a które zależą od specyfiki grupy? Co jest najtrudniejsze w przestrzeganiu kontraktów grupowych? Jak reagować, gdy zasada zostaje złamana?
Dodatkowe zasoby
Porównanie kontraktu z zasadami obowiązującymi w środowisku pracy zawodowej.
Dodatkowe uwagi
Kontrakt może być aktualizowany w trakcie cyklu zajęć — ważne jest, aby studenci czuli współwłasność nad dokumentem. Zasady powinny być krótkie, konkretne i oparte na pozytywnych intencjach. Przekształcono z jednoetapowego text_submission na trzyetapowy kompozyt Timer Stage Manager (Burza mózgów → Dopracowanie → Podpisanie) dnia 2026-04-21, zgodnie z trzypoziomową procedurą PRD i przywróceniem kroku podpisu elektronicznego.