Ćwiczenie #31
Koło Tożsamości
Autorzy: Dr Małgorzata Szkup
35–45 minutes
Opis
Indywidualne ćwiczenie refleksyjne, w którym studenci wypełniają pięciopolowe koło tożsamości, zaznaczają najważniejszą przynależność grupową, a następnie uczestniczą w cichej aktywności grupowej i dyskusji.
Przewodnik metodyczny
Cele
Zwiększenie świadomości studentów, że każda osoba posiada wiele jednoczesnych przynależności społecznych i kulturowych.
Zachęcenie do refleksji nad tym, które aspekty tożsamości są świadome, a które pozostają „niewidoczne”.
Zwiększenie wrażliwości na różnorodność grupową i dynamikę większości–mniejszości.
Budowanie zrozumienia, że tożsamość jest złożona, płynna i wielowymiarowa.
Wzmacnianie kompetencji refleksyjnych i zdolności do obserwowania własnych reakcji emocjonalnych w sytuacjach ekspozycji społecznej.
Kształtowanie postawy otwartości kulturowej i pokory.
Zachęcenie do refleksji nad tym, które aspekty tożsamości są świadome, a które pozostają „niewidoczne”.
Zwiększenie wrażliwości na różnorodność grupową i dynamikę większości–mniejszości.
Budowanie zrozumienia, że tożsamość jest złożona, płynna i wielowymiarowa.
Wzmacnianie kompetencji refleksyjnych i zdolności do obserwowania własnych reakcji emocjonalnych w sytuacjach ekspozycji społecznej.
Kształtowanie postawy otwartości kulturowej i pokory.
Oczekiwane rezultaty
Po ukończeniu ćwiczenia student jest w stanie:
- Rozpoznać wielowymiarowość własnej tożsamości
- Zrozumieć dynamikę większość–mniejszość
- Analizować wpływ przynależności grupowych na emocje i zachowania
- Unikać uproszczeń i stereotypizacji w interakcjach z pacjentami
- Budować relacje oparte na empatii i pokorze kulturowej
- Rozpoznać wielowymiarowość własnej tożsamości
- Zrozumieć dynamikę większość–mniejszość
- Analizować wpływ przynależności grupowych na emocje i zachowania
- Unikać uproszczeń i stereotypizacji w interakcjach z pacjentami
- Budować relacje oparte na empatii i pokorze kulturowej
Przebieg ćwiczenia
Wprowadzenie (2–3 min): Wyjaśnij cele; podkreśl anonimowość i brak oceniania; zwróć uwagę na konieczność zachowania ciszy.
Poziom 1 – Praca indywidualna (5–7 min): Studenci wypełniają pięć segmentów koła i oznaczają najważniejszy.
Poziom 2 – Aktywność grupowa (8–10 min): Prowadzący odczytuje nazwy kategorii (np. płeć, język, zawód, pochodzenie). Uczestnicy należący do danej kategorii wstają; pozostają tylko ci, dla których jest ona najważniejsza.
Poziom 3 – Dyskusja (15–20 min): Jaki był cel ćwiczenia? Jakie emocje się pojawiły? Czy pominąłeś/-aś jakąś przynależność? Czym jest tożsamość?
Podsumowanie (5–10 min): Podkreśl wielowymiarowość tożsamości i język skoncentrowany na osobie.
Refleksja końcowa (5 min): „Jakie nowe spostrzeżenia odkryłem/-am na temat własnej tożsamości i jak wpłyną na moje przyszłe relacje z pacjentami?”
Poziom 1 – Praca indywidualna (5–7 min): Studenci wypełniają pięć segmentów koła i oznaczają najważniejszy.
Poziom 2 – Aktywność grupowa (8–10 min): Prowadzący odczytuje nazwy kategorii (np. płeć, język, zawód, pochodzenie). Uczestnicy należący do danej kategorii wstają; pozostają tylko ci, dla których jest ona najważniejsza.
Poziom 3 – Dyskusja (15–20 min): Jaki był cel ćwiczenia? Jakie emocje się pojawiły? Czy pominąłeś/-aś jakąś przynależność? Czym jest tożsamość?
Podsumowanie (5–10 min): Podkreśl wielowymiarowość tożsamości i język skoncentrowany na osobie.
Refleksja końcowa (5 min): „Jakie nowe spostrzeżenia odkryłem/-am na temat własnej tożsamości i jak wpłyną na moje przyszłe relacje z pacjentami?”
Sposób realizacji
Poziom 1 — Praca indywidualna: Studenci tworzą swoje Koło Tożsamości i zaznaczają najważniejszą grupę.
Poziom 2 — Aktywność grupowa (bez komentarza): Na podstawie kategorii odczytywanych na głos przez facylitatora studenci ujawniają swoje przynależności wstając lub siadając.
Podsumowanie — Dyskusja grupowa: Grupa omawia mechanizmy psychologiczne i społeczne wpływające na postrzeganie tożsamości.
Poziom 2 — Aktywność grupowa (bez komentarza): Na podstawie kategorii odczytywanych na głos przez facylitatora studenci ujawniają swoje przynależności wstając lub siadając.
Podsumowanie — Dyskusja grupowa: Grupa omawia mechanizmy psychologiczne i społeczne wpływające na postrzeganie tożsamości.
Rola nauczyciela
- Tworzy atmosferę bezpieczeństwa i anonimowości
- Facylituje proces bez oceniania
- Podkreśla znaczenie refleksji i świadomości kulturowej
- Wyjaśnia mechanizmy psychologiczne ujawnione podczas ćwiczenia
- Łączy ćwiczenie z praktyką medyczną
- Facylituje proces bez oceniania
- Podkreśla znaczenie refleksji i świadomości kulturowej
- Wyjaśnia mechanizmy psychologiczne ujawnione podczas ćwiczenia
- Łączy ćwiczenie z praktyką medyczną
Podstawa teoretyczna
Projektowanie efektywnego doświadczenia edukacyjnego (w oparciu o model EMPOWER).
Dezorientujący dylemat: Studenci odkrywają, że ich tożsamość składa się z wielu jednoczesnych przynależności, z których niektóre są «oczywiste», a inne «niewidoczne». Następnie konfrontują to ze społeczną kategoryzacją grup i poczuciem bycia w większości lub mniejszości.
Krytyczna refleksja: Studenci analizują, które elementy przeoczyli i dlaczego, jakie emocje wynikają z bycia w grupie mniejszościowej oraz jakie mechanizmy psychologiczne wpływają na postrzeganie tożsamości.
Dialog i działanie: Dyskusja grupowa umożliwia wymianę perspektyw i uznanie, że tożsamości innych osób są tak samo wielowarstwowe jak ich własne.
Ćwiczenie uwidacznia mechanizmy takie jak: transparentność grupy, efekt jednorodności grupy, rola poczucia bezpieczeństwa oraz znaczenie języka «osoba na pierwszym miejscu».
Dezorientujący dylemat: Studenci odkrywają, że ich tożsamość składa się z wielu jednoczesnych przynależności, z których niektóre są «oczywiste», a inne «niewidoczne». Następnie konfrontują to ze społeczną kategoryzacją grup i poczuciem bycia w większości lub mniejszości.
Krytyczna refleksja: Studenci analizują, które elementy przeoczyli i dlaczego, jakie emocje wynikają z bycia w grupie mniejszościowej oraz jakie mechanizmy psychologiczne wpływają na postrzeganie tożsamości.
Dialog i działanie: Dyskusja grupowa umożliwia wymianę perspektyw i uznanie, że tożsamości innych osób są tak samo wielowarstwowe jak ich własne.
Ćwiczenie uwidacznia mechanizmy takie jak: transparentność grupy, efekt jednorodności grupy, rola poczucia bezpieczeństwa oraz znaczenie języka «osoba na pierwszym miejscu».
Zastosowanie praktyczne
Ćwiczenie pomaga studentom lepiej zrozumieć, że pacjenci i współpracownicy mają wielowarstwowe tożsamości, które wpływają na komunikację, oczekiwania, zachowania i poczucie bezpieczeństwa w relacjach klinicznych. Zrozumienie złożoności tożsamości wspiera budowanie relacji opartych na empatii, otwartości i kulturze współpracy.
Transfer wiedzy
Uczestnicy przenoszą swoje refleksje na konteksty zawodowe, w tym: identyfikowanie, które aspekty tożsamości pacjenta są widoczne i wpływają na terapię; unikanie redukcjonizmu i przypisywania pacjentowi jednej dominującej etykiety; świadome zarządzanie własnymi uprzedzeniami; zrozumienie, jak dynamika większość/mniejszość wpływa na komunikację. Studenci zyskują narzędzia do świadomej, refleksyjnej praktyki w kulturowo zróżnicowanych środowiskach.
Utrwalenie i refleksja
Ćwiczenie umożliwia systematyczną autorefleksję nad własną tożsamością, analizę emocji pojawiających się podczas aktywności oraz pracę z dziennikiem refleksji. Pytania wspierające: «Która przynależność była dla mnie najbardziej widoczna? Dlaczego?» / «Jak się czułem/czułam będąc w większości? A w mniejszości?» / «Które aspekty mojej tożsamości pomijam w codziennym życiu i dlaczego?»
Wymagane zasoby
Urządzenia elektroniczne takie jak tablety, smartfony lub laptopy umożliwiające dostęp do platformy MultiCultiMed. Połączenie internetowe do uzyskania dostępu do ćwiczenia na platformie.
Ocena / Ewaluacja
Autorefleksja; analiza emocji podczas ćwiczenia; ocena zdolności rozpoznawania własnych uprzedzeń.
Praktyczne wskazówki
- Zapewnij pełną anonimowość
- Nie komentuj indywidualnych odpowiedzi
- Zwracaj uwagę na język — unikaj etykietowania
- Wspieraj refleksję zamiast podawać gotowe interpretacje
- Nie komentuj indywidualnych odpowiedzi
- Zwracaj uwagę na język — unikaj etykietowania
- Wspieraj refleksję zamiast podawać gotowe interpretacje
Tematy do dyskusji
- Widoczne i niewidoczne elementy tożsamości
- Tożsamość a bezpieczeństwo społeczne
- Jak role społeczne wpływają na komunikację z pacjentem
- Tożsamość a bezpieczeństwo społeczne
- Jak role społeczne wpływają na komunikację z pacjentem
Dodatkowe zasoby
Janiszewski CMS, Friedel E, et al. The relationship between disability identity and use of person-first and identity-first language. Rehabil Psychol. 2025. doi:10.1037/rep0000631.
Best KL et al. Language matters! The long-standing debate between identity-first language and person first language. Assistive Technology. 2022;34(2):127–128.
Stephens MM. Person First Language. Dela J Public Health. 2021;7(2):20–21.
Jetten J et al. Having a lot of a good thing: multiple important group memberships as a source of self-esteem. PLoS One. 2015;10(5):e0124609.
Charles SJ et al. Diversity of Group Memberships Predicts Well-Being. Pers Soc Psychol Bull. 2025;51(5):716–729.
Best KL et al. Language matters! The long-standing debate between identity-first language and person first language. Assistive Technology. 2022;34(2):127–128.
Stephens MM. Person First Language. Dela J Public Health. 2021;7(2):20–21.
Jetten J et al. Having a lot of a good thing: multiple important group memberships as a source of self-esteem. PLoS One. 2015;10(5):e0124609.
Charles SJ et al. Diversity of Group Memberships Predicts Well-Being. Pers Soc Psychol Bull. 2025;51(5):716–729.
Dodatkowe uwagi
Ćwiczenie może wywoływać silne emocje — facylitator powinien wspierać uczestników. Wartościowe jest połączenie go z tematyką języka inkluzywnego i pokory kulturowej.