Ćwiczenie #39
Komu wynająć mieszkanie?
Autorzy: Dr hab. Małgorzata Szkup
30–60 minutes
Opis
Ćwiczenie wartościujące, w którym studenci wcielają się w rolę właściciela mieszkania i wybierają jednego z czterech kandydatów należących do grup narażonych na wykluczenie społeczne lub stygmatyzację. Poprzez indywidualny wybór i dyskusję grupową studenci odkrywają, w jaki sposób stereotypy i nieświadome uprzedzenia kształtują codzienne decyzje — co ma bezpośrednie znaczenie dla kontaktów klinicznych z różnorodnymi pacjentami.
Przewodnik metodyczny
Cele
Uświadomienie studentom, że codzienne decyzje — takie jak wybór najemcy — mogą być kształtowane przez stereotypy i uprzedzenia. Rozwijanie umiejętności krytycznej refleksji dotyczącej własnych wyborów i stosowanych kryteriów. Zrozumienie mechanizmów wykluczenia społecznego i ich wpływu na życie osób z grup mniejszościowych. Kształtowanie otwartości i empatii wobec jednostek należących do stygmatyzowanych lub marginalizowanych grup. Ćwiczenie umiejętności dialogu i argumentacji.
Oczekiwane rezultaty
Po ukończeniu ćwiczenia studenci powinni umieć: Rozpoznawać, w jaki sposób stereotypy i nieświadome uprzedzenia mogą wpływać na codzienne decyzje. Krytycznie reflektować nad własnymi procesami decyzyjnymi i ukrytymi założeniami. Wykazywać większą otwartość i empatię wobec osób z grup społecznie wykluczanych lub stygmatyzowanych. Stosować wnioski z ćwiczenia w profesjonalnych interakcjach z pacjentami z różnorodnych środowisk kulturowych i społecznych. Prowadzić konstruktywny dialog, uzasadniając swoje wybory i rozważając alternatywne perspektywy.
Przebieg ćwiczenia
Wprowadzenie (2–3 min): Wyjaśnij, że studenci wyobrażą sobie, że są właścicielami mieszkania i wybierają spośród czterech kandydatów. Część indywidualna (2–3 min): Studenci czytają profile kandydatów i zapisują swój wybór wraz z uzasadnieniem. Dyskusja grupowa (5–8 min na grupę × 4 grupy): Grupy uzasadniają swoje wybory; prowadzący wsłuchuje się w stereotypowe sformułowania. Dyskusja ogólna (10–12 min): Prowadzący kieruje dyskusją o stereotypowych opisach i ich źródłach. Podsumowanie (15 min): Wyjaśnienie, kiedy stereotypy najłatwiej się uaktywniają. Refleksja końcowa: Studenci odpowiadają na pytanie refleksyjne.
Sposób realizacji
Etap 1 — Indywidualny (dokonanie wyboru). Etap 2 — Grupowy (dyskusja). Etap 3 — Nauczyciel (podsumowanie facylitatora).
Rola nauczyciela
Najważniejsza rola: uważny obserwator! Przewodnik i moderator — prowadzi ćwiczenie bez oceniania decyzji studentów, koncentrując się zamiast tego na stymulowaniu refleksji i dyskusji. Prowokator refleksji — zadaje pytania, które odkrywają ukryte założenia i wzywają studentów do krytycznego myślenia o swoich wyborach. Facylitator grupowy — zapewnia atmosferę bezpieczeństwa, zaufania i szacunku, zachęcając wszystkich studentów do dzielenia się perspektywami. Łącznik z praktyką — pomaga studentom powiązać wnioski z ćwiczenia z realnymi kontekstami klinicznymi i międzykulturowymi interakcjami z pacjentami.
Podstawa teoretyczna
Ćwiczenie opiera się na zasadach uczenia się transformatywnego: Dezorientujący dylemat (studenci konfrontują się z założeniami dotyczącymi wyboru najemcy), Krytyczna refleksja (analiza procesu decyzyjnego i ukrytych uprzedzeń), Dialog i działanie (grupowe porównanie wyborów sprzyja dyskusji o różnorodności, sprawiedliwości i inkluzji).
Zastosowanie praktyczne
Rozwija świadomość w praktyce zawodowej: rozpoznawanie, jak ukryte postawy mogą wpływać na współpracę z kolegami, klientami lub pacjentami. Lepsza komunikacja: zrozumienie, jak oceny oparte na stereotypach mogą tworzyć bariery i utrudniać budowanie zaufania. Wrażliwość etyczna: docenianie znaczenia sprawiedliwości, inkluzji i równości w procesach decyzyjnych. Przeniesienie na konteksty realne: przygotowanie studentów do krytycznej oceny własnego rozumowania przy podejmowaniu decyzji wpływających na innych, szczególnie osoby z grup marginalizowanych.
Transfer wiedzy
Ćwiczenie pomaga studentom uświadomić sobie, jak kontekst kulturowy i nieświadome założenia kształtują codzienne decyzje. Studenci rozpoznają rolę stereotypów i zaczynają kwestionować neutralność własnych ocen. Wnioski mogą być stosowane w kontekstach zawodowych z udziałem różnorodnych osób. Grupowe porównanie i dyskusja wzmacniają krytyczną świadomość i sprzyjają pokorze kulturowej w przyszłych interakcjach.
Utrwalenie i refleksja
Studenci są zachęcani do refleksji nad własnym procesem decyzyjnym jako elementu rozwijania kompetencji kulturowej. Prowadzenie dziennika refleksyjnego pomaga im śledzić osobiste spostrzeżenia, np.: 'Co wpłynęło na mój wybór dzisiaj i co to mówi o moich założeniach?' Ta autorefleksja wspiera długoterminowy rozwój, czyniąc studentów bardziej uważnymi wobec ukrytych uprzedzeń i bardziej konsekwentnymi w praktykowaniu sprawiedliwości i otwartości.
Wymagane zasoby
Urządzenia elektroniczne, takie jak tablety, smartfony lub laptopy, umożliwiające dostęp do platformy MultiCultiMed. Połączenie internetowe w celu uzyskania dostępu do ćwiczenia na platformie. Pomieszczenie na tyle duże, by umożliwić poruszanie się i zgromadzenie w 4 grupach.
Ocena / Ewaluacja
Pisemny wpis refleksyjny; obserwacja interakcji grupowej i argumentacji; umiejętność łączenia wniosków z realnymi scenariuszami klinicznymi.
Praktyczne wskazówki
Pamiętaj, by nie interweniować zbyt dużo podczas pierwszej części dyskusji. Zamiast tego słuchaj bardzo uważnie i notuj wszelkie wypowiedzi odzwierciedlające stereotypy. Takie komentarze najczęściej będą pochodzić od studentów, którzy wybrali innego kandydata na mieszkanie niż grupa aktualnie wyjaśniająca swoją decyzję. Bądź czujny!
Tematy do dyskusji
Dlaczego wybrałeś(-aś) tę osobę? Co sprawiło, że ten kandydat był dla ciebie bardziej przekonujący lub atrakcyjny niż pozostali? Które cechy lub informacje były najważniejsze w twojej decyzji? Czy coś sprawiło, że wahałeś(-aś) się przed wyborem? Gdybyś musiał(-a) wyjaśnić swój wybór komuś innemu, co byś podkreślił(-a)? Jak moje własne założenia wpływają na sposób, w jaki oceniam innych — i jak może to wpłynąć na relacje z pacjentami w mojej przyszłej praktyce?
Dodatkowe zasoby
Lausi, G. et al. (2024). How cognitive processes shape implicit stereotypes. Open Research Europe, 4, Article 263. | Ranganathan, A. (2025). Causal factors of implicit stereotypes. SSRN Electronic Journal. | Schmader T, Dennehy TC, Baron AS. Why Antibias Interventions (Need Not) Fail. Perspect Psychol Sci. 2022;17(5):1381-1403. | Brescoll, V., & Uhlmann, E. (2024). Gender heuristics. Political Psychology. | Cheon, H., & Yip, T. (2023). Social dominance orientation. Frontiers in Psychology, 14, 1124781. | Hung, T. W. (2023). Why Human Prejudice is so Persistent. Social Epistemology, 37(6), 779–797.
Dodatkowe uwagi
To ćwiczenie z założenia nie ma poprawnej odpowiedzi. Czworo kandydatów (Pierre, Olivia, Nadia, Borys) pochodzi z grup często podlegających wykluczeniu społecznemu i stygmatyzacji. Celem pedagogicznym jest ujawnienie ukrytych uprzedzeń poprzez kontrast między indywidualnym prywatnym wyborem a publicznym uzasadnieniem grupowym.