Ćwiczenie #45
Uprzedzenia: Ćwiczenie rozszerzania świadomości
Autorzy: Emilia Burbela, Olha Fedortsiv, Vladimir Dzyvak
60 min
Opis
Grupowe ćwiczenie doświadczalne, w którym każdy uczestnik wybiera kartę tożsamości (np. Afrykanin, Żyd, Muzułmanin, Grek) i broni tej grupy, gdy inni kolejno wygłaszają stereotypowe uwagi. Ćwiczenie buduje świadomość uprzedzeń, rozwija empatię i ćwiczy konstruktywne reakcje.
Przewodnik metodyczny
Cele
1. Rozpoznawanie i klasyfikowanie jawnych oraz ukrytych uprzedzeń w praktyce medycznej i środowisku edukacyjnym.
2. Krytyczna ocena powszechnych mitów i stereotypów w społeczności medycznej.
3. Rozwijanie empatii doświadczalnej — zdolności odczuwania skutków uprzedzeń bez zagrożenia własnego bezpieczeństwa.
4. Ćwiczenie konstruktywnych, nieagresywnych reakcji na uprzedzenia.
5. Budowanie świadomości wpływu języka i kontekstu na postrzeganie uprzedzeń.
2. Krytyczna ocena powszechnych mitów i stereotypów w społeczności medycznej.
3. Rozwijanie empatii doświadczalnej — zdolności odczuwania skutków uprzedzeń bez zagrożenia własnego bezpieczeństwa.
4. Ćwiczenie konstruktywnych, nieagresywnych reakcji na uprzedzenia.
5. Budowanie świadomości wpływu języka i kontekstu na postrzeganie uprzedzeń.
Oczekiwane rezultaty
Rozpoznawanie i łagodzenie uprzedzeń: student będzie w stanie zidentyfikować co najmniej trzy potencjalne uprzedzenia we własnych wnioskach podczas analizy przypadków i zaproponować odpowiednie działania korygujące lub alternatywne podejścia.
Refleksja i plan działania: student będzie w stanie przeprowadzić ustrukturyzowaną refleksję introspektywną, sformułować 1–2 konkretne działania mające na celu poprawę interakcji interpersonalnych z pacjentami z różnych kontekstów kulturowych lub językowych oraz określić kryteria oceny tych zmian w ciągu tygodnia.
Refleksja i plan działania: student będzie w stanie przeprowadzić ustrukturyzowaną refleksję introspektywną, sformułować 1–2 konkretne działania mające na celu poprawę interakcji interpersonalnych z pacjentami z różnych kontekstów kulturowych lub językowych oraz określić kryteria oceny tych zmian w ciągu tygodnia.
Przebieg ćwiczenia
1. Wprowadzenie (5 min): Nauczyciel wyjaśnia cel — podnoszenie świadomości uprzedzeń przez otwarte dyskusje i odgrywanie ról w bezpiecznych ramach etycznych.
2. Tworzenie podgrup (5 min): Cała grupa dzieli się na cztero osobowe podgrupy.
3. Wybór karty i odgrywanie ról (20–25 min): Jedna osoba wybiera kartę. Przez trzy minuty pozostałe osoby wygłaszają stereotypowe uwagi; posiadacz karty obala każde z nich. Powtórz dla każdego.
4. Skoncentrowana dyskusja (10–20 min): Grupy omawiają wyniki przy użyciu pytań refleksyjnych.
5. Otwarty krąg (do 15 min): Każdy dzieli się jednym doświadczeniem (2–3 min na osobę).
6. Wnioski i kroki praktyczne (5 min): Określenie konkretnych działań.
2. Tworzenie podgrup (5 min): Cała grupa dzieli się na cztero osobowe podgrupy.
3. Wybór karty i odgrywanie ról (20–25 min): Jedna osoba wybiera kartę. Przez trzy minuty pozostałe osoby wygłaszają stereotypowe uwagi; posiadacz karty obala każde z nich. Powtórz dla każdego.
4. Skoncentrowana dyskusja (10–20 min): Grupy omawiają wyniki przy użyciu pytań refleksyjnych.
5. Otwarty krąg (do 15 min): Każdy dzieli się jednym doświadczeniem (2–3 min na osobę).
6. Wnioski i kroki praktyczne (5 min): Określenie konkretnych działań.
Sposób realizacji
Praca grupowa
Rola nauczyciela
Nauczyciel prowadzi ćwiczenie poprzez jasne instrukcje i wyznaczanie tempa, kieruje dyskusją i udziela konstruktywnej informacji zwrotnej, zapewnia włączenie wszystkich uczestników i dostosowanie do kontekstu oraz podsumowuje efekty uczenia się i kolejne kroki.
Podstawa teoretyczna
Ćwiczenie opiera się na teorii uczenia się przez doświadczenie Kolba (konkretne doświadczenie, obserwacja refleksyjna, konceptualizacja, aktywne testowanie). Wykorzystuje również uczenie się transformacyjne, które podważa założenia i sprzyja zmianie perspektywy wobec uprzedzeń. Konstruktywizm społeczny stanowi podstawę wspólnego budowania wiedzy: studenci współtworzą rozumienie poprzez dialog, odgrywanie ról i scenariusze uwzględniające kontekst kulturowy w ramach wspólnoty praktyki.
Zastosowanie praktyczne
Poprawa opieki skoncentrowanej na pacjencie: uczestnicy zyskują głębsze zrozumienie potrzeb, preferencji i wartości pacjentów, co prowadzi do bardziej szanujących i zindywidualizowanych planów opieki. Wspieranie etycznego podejmowania decyzji: ćwiczenie rozwija umiejętność rozpoznawania, jak uprzedzenia wpływają na osądy kliniczne i alokację zasobów. Rozwijanie praktyki refleksyjnej i uczenia się przez całe życie: badając założenia i oceniając dowody dotyczące powszechnych uprzedzeń, uczący się budują nawyk krytycznej oceny swoich przekonań i praktyk.
Transfer wiedzy
Ćwiczenie promuje opiekę skoncentrowaną na pacjencie poprzez zwiększanie świadomości uprzedzeń i rozwijanie empatycznej komunikacji. Poprawia współpracę interprofesjonalną poprzez wyjaśnianie ról, przezwyciężanie uprzedzeń i koordynowanie opieki uwzględniającej aspekty kulturowe. W edukacji medycznej ćwiczenie integruje uczenie się przez doświadczenie z programami nauczania i rozwija narzędzia oceny oparte na scenariuszach z życia wziętych.
Utrwalenie i refleksja
I. Pytania do autorefleksji (wpisy do dziennika)
- Jakie uprzedzenia zauważyłem/am podczas tego ćwiczenia i jak mogą one wpływać na moje decyzje?
- Jakie trzy aspekty mojej komunikacji z pacjentami wymagają poprawy na podstawie dzisiejszego doświadczenia?
- Jaką nową strategię interpretacji potrzeb pacjentów jestem gotów/gotowa wdrożyć w przyszłym tygodniu?
- Jakie zasady etyczne są dla mnie najważniejsze w pracy z różnorodnymi pacjentami?
II. Tematy do dyskusji z rówieśnikami
- Podziel się przykładem sytuacji z uprzedzeniem i omów, jakie alternatywne podejścia mogłyby być bardziej skoncentrowane na pacjencie.
- W jaki sposób różne zawody w zespole mogą wspierać lub zmniejszać uprzedzenia w opiece nad pacjentem?
- Omów przypadek, w którym język stanowił barierę. Jakie strategie komunikacyjne były skuteczne?
III. Ćwiczenie utrwalające
Mapa uprzedzeń: wymień swoje potencjalne uprzedzenia wobec określonych grup pacjentów i zaznacz konkretne działania, które pomogą zmniejszyć ich wpływ.
- Jakie uprzedzenia zauważyłem/am podczas tego ćwiczenia i jak mogą one wpływać na moje decyzje?
- Jakie trzy aspekty mojej komunikacji z pacjentami wymagają poprawy na podstawie dzisiejszego doświadczenia?
- Jaką nową strategię interpretacji potrzeb pacjentów jestem gotów/gotowa wdrożyć w przyszłym tygodniu?
- Jakie zasady etyczne są dla mnie najważniejsze w pracy z różnorodnymi pacjentami?
II. Tematy do dyskusji z rówieśnikami
- Podziel się przykładem sytuacji z uprzedzeniem i omów, jakie alternatywne podejścia mogłyby być bardziej skoncentrowane na pacjencie.
- W jaki sposób różne zawody w zespole mogą wspierać lub zmniejszać uprzedzenia w opiece nad pacjentem?
- Omów przypadek, w którym język stanowił barierę. Jakie strategie komunikacyjne były skuteczne?
III. Ćwiczenie utrwalające
Mapa uprzedzeń: wymień swoje potencjalne uprzedzenia wobec określonych grup pacjentów i zaznacz konkretne działania, które pomogą zmniejszyć ich wpływ.
Wymagane zasoby
Zestaw kart tożsamości (cyfrowych lub drukowanych)
Ocena / Ewaluacja
Do wyboru nauczyciela: samoocena (pytania do dziennika refleksyjnego, krótka informacja zwrotna pisemna), ocena koleżeńska (dyskusja grupowa, informacja zwrotna od rówieśników) lub obserwacja nauczyciela (jakość uczestnictwa, głębokość refleksji, zaangażowanie w dyskusji).
Praktyczne wskazówki
Zapewnij bezpieczną przestrzeń: jasno określ zasady szacunku, aktywnego słuchania i komunikacji bez przemocy. Pozostaw miejsce dla różnych głosów: zapytaj osoby zwykle milczące, czy chcą się podzielić. Notuj i podsumowuj: pomóż uczestnikom dostrzec wzorce i wnioski, a nie tylko pojedyncze wypowiedzi. Wdrażaj kroki działania: pod koniec każdego bloku zapytaj, jakie konkretne działania uczestnicy są gotowi podjąć.
Tematy do dyskusji
Uprzedzenia w praktyce medycznej i edukacji
Wpływ stereotypów w środowisku medycznym i społeczeństwie
Wpływ stereotypów w środowisku medycznym i społeczeństwie
Dodatkowe zasoby
Bernard, Claudia. (2021). Intersectionality for Social Workers: A Practical Introduction to Theory and Practice. 10.4324/9780429467288.
Leifsson, Ágúst & Sigurjónsdóttir, Hanna & Rice, James. (2024). Independent But Alone? A Story of Discrimination and Ableism within the Icelandic Child Protection System. Scandinavian Journal of Disability Research. 26. 337–348.
Gonzalez, Angel. (2024). "Whenever I See Those Little Rainbow Stickers, I Know That There Is a Place You Can Go": Visibility and Sense of Belonging for Queer and/or Trans Community College Students. Journal of Diversity in Higher Education. 18. S433–S446.
Leifsson, Ágúst & Sigurjónsdóttir, Hanna & Rice, James. (2024). Independent But Alone? A Story of Discrimination and Ableism within the Icelandic Child Protection System. Scandinavian Journal of Disability Research. 26. 337–348.
Gonzalez, Angel. (2024). "Whenever I See Those Little Rainbow Stickers, I Know That There Is a Place You Can Go": Visibility and Sense of Belonging for Queer and/or Trans Community College Students. Journal of Diversity in Higher Education. 18. S433–S446.