Ćwiczenie #30
Wyzwanie Różnorodności
Autorzy: Dr hab. Małgorzata Szkup, Dr Paulina Zabielska
60–90 minutes
Opis
Refleksyjna gra karciana, w której studenci pracują w małych grupach, rotując role (Lider, Myśliciel, Główny Aktor, Aktywator, Obserwator), eksplorując 12 rzeczywistych sytuacji dotyczących religii, LGBTQ+, niepełnosprawności, etniczności, zdrowia psychicznego i innych wymiarów różnorodności. Ćwiczenie rozwija empatię, samoświadomość i umiejętności komunikacji wrażliwej kulturowo poprzez przyjmowanie perspektyw i tworzenie wiedzy w grupie.
Przewodnik metodyczny
Cele
Rozwinąć refleksyjne kompetencje interkulturowe. Wzmocnić empatię, samoświadomość i uważną komunikację. Rozpoznać, jak kultura kształtuje interakcje, relacje i pracę zespołową. Ćwiczyć współpracę z wykorzystaniem zdefiniowanych ról grupowych. Pogłębiać wiedzę o wykluczeniu, stereotypach i różnorodności. Uczyć się reagowania na zachowania krzywdzące lub wykluczające. Budować postawę opartą na szacunku i ciekawości, a nie osądzie.
Oczekiwane rezultaty
Studenci potrafią identyfikować mikroagresje, stereotypy i mechanizmy wykluczenia; efektywnie pracować z wykorzystaniem ustrukturyzowanych ról grupowych; rozumieć, jak wspierać osoby z grup mniejszościowych z empatią i kompetencją; znać strategie reagowania na wymagające interakcje międzykulturowe; rozpoznawać wartość, jaką różnorodność wnosi do pracy zespołowej i komunikacji; przenosić swoje doświadczenia na realne konteksty zawodowe.
Przebieg ćwiczenia
Wprowadzenie (5 min): Wyjaśnij cele, zasady i strukturę systemu kart. Podkreśl, że ćwiczenie nie polega na wygrywaniu — chodzi o wspólną refleksję. Poziom 1 — Praca grupowa (12–20 min na rundę): Lider prowadzi grupę przez każdą kartę (Sytuacja → Refleksja → Perspektywa → Działanie → Wiedza); członkowie grupy reflektują i dyskutują zgodnie ze swoimi rolami. Debriefing (10–15 min): Wspólna dyskusja na temat tego, co było trudne, zaskakujące lub znaczące. Poziom 2 — Produkt końcowy: Każda grupa tworzy produkt edukacyjny oparty na Karcie Wiedzy (krótka prezentacja, brief badawczy, infografika, kodeks postępowania, plakat, post w mediach społecznościowych lub krótki film) z wykorzystaniem wiarygodnych źródeł. Poziom 3 — Dyskusja (10–15 min): Prezentacja wyników wszystkim studentom, a następnie dyskusja grupowa. Podsumowanie (5–10 min): Nauczyciel dziękuje studentom za zaangażowane uczestnictwo.
Sposób realizacji
Praca grupowa (4–6 studentów w grupie, najlepiej 5). Jeśli wielkość grupy różni się od 5, można dodać lub pominąć Obserwatora. Studenci rotują rolami zgodnie z ruchem wskazówek zegara po każdej rundzie, tak aby każdy uczestnik doświadczył każdej perspektywy. Możliwość adaptacji do formy stacjonarnej lub online (pokoje breakout).
Rola nauczyciela
Stworzenie bezpiecznej, pełnej szacunku przestrzeni do dyskusji. Obserwowanie dynamiki grupy i wspieranie Liderów w moderowaniu dialogu. Zachęcanie do refleksji bez oceniania odpowiedzi studentów. Kierowanie studentów w łączeniu doświadczeń z praktyką kliniczną lub zawodową. Pomoc w interpretacji Karty Wiedzy i kierowaniu studentów do wiarygodnych źródeł.
Podstawa teoretyczna
Ćwiczenie opiera się na trzech kluczowych fundamentach: (1) Uczenie się transformatywne — poprzez konfrontację z dezorientującymi dylematami studenci są zachęcani do kwestionowania swoich założeń i rozwijania głębszej refleksyjności kulturowej. (2) Teorie uprzedzeń i stereotypizacji — karty ilustrują rzeczywiste przykłady stereotypów dotyczących różnych grup (mniejszości religijne, osoby LGBTQ+, mniejszości etniczne, migranci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami), pokazując, jak uproszczone przekonania kształtują się, wpływają na emocje i decyzje oraz są formowane przez kontekst społeczny, język i nawyki poznawcze. (3) Budowanie empatii i przyjmowanie perspektywy — Karty Perspektywy zapraszają studentów do przeżyć osób doświadczających wykluczenia, co jest jednym z najskuteczniejszych sposobów redukcji uprzedzeń. Ćwiczenie jest zgodne z kluczowymi elementami EMPOWER, w szczególności z Wielokulturowością (M), Profesjonalizmem (P) i Dobrostanem (W).
Zastosowanie praktyczne
Studenci stają się bardziej uważni wobec pacjentów z grup mniejszościowych, rozpoznają momenty, gdy stereotypy wpływają na komunikację, skuteczniej reagują na mikroagresje lub zachowania wykluczające, prowadzą wrażliwe rozmowy z troską, budują inkluzywne środowiska zespołowe i wzmacniają kompetencje niezbędne w wielokulturowych kontekstach klinicznych.
Transfer wiedzy
Studenci uczą się obserwować własne reakcje w czasie rzeczywistym, transformować nieświadome założenia w celowe refleksyjne wybory, zadawać pytania zamiast wypełniać luki stereotypami, stosować wspierające strategie w wymagających sytuacjach międzykulturowych i łączyć indywidualne doświadczenia wykluczenia z szerszą wiedzą teoretyczną.
Utrwalenie i refleksja
Po każdej rundzie studenci reflektują nad: Co najbardziej mnie poruszyło w tej sytuacji? Kto miał władzę w tej historii, a kto nie? Co zaskoczyło mnie w Karcie Perspektywy? Jakie stereotypy lub nieporozumienia się ujawniły? Jak podobne sytuacje mogą wyglądać w środowisku opieki zdrowotnej? Refleksja może być prowadzona indywidualnie, w parach lub w grupie.
Wymagane zasoby
Urządzenia elektroniczne (tablety, smartfony lub laptopy) z dostępem do platformy MultiCultiMed. Połączenie internetowe. Opisy kart ról są osadzone w ćwiczeniu.
Ocena / Ewaluacja
Ocena produktu edukacyjnego stworzonego przez grupę na podstawie Karty Wiedzy; umiejętność wyszukiwania i wykorzystywania wiarygodnych źródeł naukowych do budowania własnej wiedzy i przekonań o różnorodności i wielokulturowości; zaangażowanie w realizację zadania.
Praktyczne wskazówki
W zależności od dostępnego czasu przeprowadź jedną lub kilka rund. Ustaw wspólny limit czasu na każdą rundę dla wszystkich grup (np. 15–20 minut). Produkt edukacyjny na podstawie Karty Wiedzy może być potraktowany jako praca domowa lub samodzielna praca po zajęciach.
Tematy do dyskusji
Co najbardziej zaskoczyło Cię w Karcie Perspektywy? Jakie stereotypy lub nieporozumienia pojawiły się w Twojej grupie? Jak podobna sytuacja mogłaby wyglądać w środowisku opieki zdrowotnej? Jak zareagujesz inaczej następnym razem?
Dodatkowe zasoby
Istotne dla poszczególnych tematów kart: wytyczne WHO i APA dotyczące inkluzji LGBTQ+; materiały UNESCO o edukacji międzykulturowej; krajowe statystyki dotyczące migracji, niepełnosprawności i zdrowia psychicznego; źródła akademickie dotyczące uczenia się transformatywnego (Mezirow, 1991), zagrożenia stereotypem i mikroagresji.
Dodatkowe uwagi
Gra nie obejmuje zwycięzców ani rywalizacji — jej celem jest wspólna refleksja. Karty 1–5 mogą być początkowo odwrócone i odkryte jednocześnie, tak aby studenci wspólnie poznali swoje role.